İnternet Protokolleri ve Temel Kavramlar

Web geliştirme ile ilgilenen kişiler için hazırlanmış bu rehberde; İnternet’in çalışma mantığı gibi temel konular ile HTTP, DNS, TCP/IP gibi ağ terimleri ve daha bir çok konuya değinilmiştir. Web üzerine geliştirmeler yapan kişilerin bu bilgileri bilmesi pratikte işe yaramayabilir, ancak işin mantığını oturtma konusunda faydalı olacaktır.

İnternet nedir?

Internet, Dünya’nın çeşitli yerlerindeki bilgisayarların birbirleri ile bağlantı kurmasını ve veri paylaşımı yapmasını sağlayan geniş bir ağdır.

İnternet nasıl çalışır?

Tarayıcınız üzerinden bir adres yani URL girerek bir siteye ulaşmaya çalıştığınızda sırasıyla şu olaylar olur;

  • Girmiş olduğunuz URL, ISS yani internet servis sağlayıcınıza iletilir.
  • ISS isteği işleme alır ve DNS aracılığıyla sayı tabanlı IP adresine erişilir.
  • IP’ye tarayıcınız aracılığıyla HTTP isteği gönderilir.
  • Herhangi bir sorun oluşmazsa, karşı sunucu isteği onaylar ve sunucudaki web dosyalarını HTTP yanıtı olarak tarayıcıya gönderir.
  • Tarayıcı ilgili verileri yorumlayarak kullanıcıya görsel olarak ulaştırır.

WWW nedir?

WWW (World Wide Web), Dünya Çapında Ağ anlamına gelir ve W3 yada Web olarak da anılır. HTTP protokolü üzerinden iletilen HTML belgelerinden oluşan web ağının genel adıdır. W3C (World Wide Web Consortium), yani Dünya Çapında Ağ Konsorsiyumu tarafından belirlenen standartlarca yönetilir.

İSS nedir?

İSS Türkçe bir kısaltmadır. Açılımı İnternet Servis Sağlayıcısıdır. İngilizce ismi ise ISP yani Internet Service Provider’dır. İnternet’e bağlanmak için aracı olan Türk Telekom, TurkNet gibi şirketler için kullanılan bir terimdir.

URL nedir?

URL (Uniform Resource Loader), tek düzen kaynak bulucu anlamına gelir. Bir IP adresine işaret eden, kelime tabanlı bir adrestir. Örneğin, “https://www.google.com/” bir URL’dir.

Domain nedir?

Domain, alan adı anlamına gelir. Domain ve URL genellikle birbirleri yerine kullanılırlar ancak farklı terimlerdir. Örneğin: “https://www.google.com/” bir URL ise, “google.com” alan adıdır. Alan adları, akılda kalıcı metinler aracılığıyla sunuculara erişmek için kullanılır. En yaygın alan adı uzantıları aşağıda sıralanmıştır.

  • .com Commercial Business (Ticari İşletme)
  • .net Networking Organization (Ağ Organizasyonu)
  • .org Non Profit Organization (Kar Amacı Gütmeyen Kuruluş)
  • .gov Government Agency (Devlet Kurumu)
  • .edu Education (Eğitim)
  • .mil Military (Askeri)
  • .int International Entity (Uluslararası Kuruluş)

ICANN nedir?

ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers), İnternet Tahsisli Sayılar ve İsimler Kurumu anlamına gelir. Alan adlarını ve IP adreslerini yöneten ve düzenleyen üst kurumdur. Alan adlarının benzersiz olması, domain uzantıları, domainde kullanılacak alfabeler gibi bir çok konu bu kurum tarafından düzenlenir.

IP nedir?

IP adresi (Internet Protocol Adress), internet protokol adresi anlamına gelir. Ağ üzerindeki bilgisayarlara ulaşabilmek için, İnternet Servis Sağlayıcılar tarafından rastgele atanmış adreslerdir. IP adresleri, 0-255 arası dört tane sayıdan oluşur (172.217.22.14).

TCP/IP nedir?

TCP (Transmission Control Protocol), İleti Kontrol Protokolü anlamına gelir. İnternet verileri TCP ve IP protokolleri yardımıyla iletilir. IP, istemci ile sunucu arasındaki yol konumundadır ve IP’nin transfer edilen veriler üzerinde inceleme ve kontrol yapma yetisi yoktur. Bu aşamada devreye TCP girer. TCP/IP ile yapılan veri transferleri parçalara ayrılmış verilerin, iletildikten sonra tekrardan bir araya getirilmesi prensibi ile çalışır. TCP iletilen verilerin kontrol edilmesi, eksik olanların tekrar istenmesi ve parçaların birleştirilmesi görevini üstlenen protokoldür. Görüldüğü üzere, TCP ve IP farklı kavramlar olmasına rağmen, birbirini tamamlayan protokoller olması sebebi ile TCP/IP şeklinde birlikte kullanılırlar.

Protocol nedir?

Ağ protokolleri çerçevesinde değerlendirildiğinde, protokol; verilerin biçimlendirilmesi, işlenmesi ve iletilmesinde kullanılan, standartlaşmış kurallardır. Farklı dilleri konuşan insanların ortak bir dilde anlaşabilmesi gibi, protokollerde; farklı donanım ve yazılımların ortak bir dilde iletişime geçmesini sağlamak için kullanılır.

DNS nedir?

DNS (Domain Name System), alan adları sistemi anlamına gelir. Bir nevi İnternet’in telefon rehberidir. Bir siteye girmek için yazmış olduğumuz URL’yi, IP adresine çeviren sistemdir. Bu sayede IP adreslerini aklımızda tutmak zorunda kalmadan, alan adı aracılığıyla istediğimiz siteye erişebiliriz.

NS nedir?

Name Server, yani ad sunucusunun kısaltılmış hali olan NS, URL adreslerini IP adreslerine çeviren DNS sisteminin bir bileşenidir. URL ile bir siteye bağlanılmak istendiğinde, DNS aracılığıyla ad sunucularına erişilir. Daha sonra ad sunucusu tarafından IP adresi istemciye yanıt olarak döndürülür ve IP üzerinden site verilerine erişilir.

HTTP nedir?

HTTP (Hyper Text Transfer Protocol), hiper metin transfer protokolü anlamına gelir. İstemci-Sunucu protokolü olarak da anılan HTTP, tarayıcı üzerinden yapılan isteklerin (requests) ve sunucu tarafından verilen yanıtların (responses) iletilmesi için kullanılan protokoldür. Varsayılan HTTP portu 80’dir.

HTTP request nedir?

Tarayıcı üzerinden veya çeşitli yollarla, istemcilerin, sunucuya gönderdikleri istekler HTTP request olarak adlandırılır. İstekler için kullanılan HTTP request metotları aşağıda sıralanmıştır.

  • GET Sunucudan veri istemek için kullanılır.
  • POST Sunucuya veri göndermek için kullanılır.
  • PUT Sunucuya veri göndermek için kullanılan POST benzeri bir metottur. Aradaki fark, PUT ile gönderilen veri daha önce var ise  üzerine yazılır, yok ise yeni içerik oluşturulur. POST ile gönderilen veriler ise her seferinde yeni bir içerik oluşturur.
  • HEAD Sunucudan veri istemek için kullanılan GET benzeri bir metottur. Ancak HEAD metodu içeriğin tamamını değil, sadece başlığını almak için kullanılır.
  • DELETE Hedef veriyi silmek için kullanılır.
  • OPTIONS Hedefe yönelik iletişim seçeneklerini öğrenmek için kullanılır.
  • CONNECT Sunucuya erişmeyi sağlayan bir tünel oluşturur.
  • TRACE Gönderilen isteğin geçtiği aşamaları izlemek için, hata ayıklama ve test amacı ile kullanılan bir istektir.
  • PATCH PUT metodunda olduğu gibi güncelleme için kullanılır. Aralarındaki fark, PUT metodu hedefin tamamen değiştirilmesini, PATCH metodu ise kısmen değiştirilmesini sağlar.

HTTP response nedir?

Sunucuya gönderilmiş olan HTTP isteğine karşılık, sunucunun döndürdüğü yanıta HTTP response denir. Yanıtlar için kullanılan HTTP response status code yani yanıt durum kodları aşağıda sıralanmıştır. Bu sıralama tüm kodları içermemektedir. Sadece kategorilere ayrılmış olan 1xx, 2xx, 3xx, 4xx, 5xx kodlarının kategori açıklamalarını içerir.

  • 1XX - Informational Talebin alındığını ve işleme koyulduğunu gösteren, bilgilendirici kodlardır.
  • 2XX - Success İsteğin başarı ile kabul edildiğini gösteren kodlardır.
  • 3XX - Redirection İsteğin tamamlanması için daha fazla işlem gerektiğini gösteren kodlardır. Bu tür kodlar genellikle yönlendirme olduğu anlamına gelir.
  • 4XX - Client Errors İstemci kaynaklı bir hata olduğunu gösterir. Yerine getirilemeyecek bir istek veya hatalı istek olduğu anlamına gelir.
  • 5XX - Server Errors Sunucu kaynaklı bir hata olduğunu gösterir. İsteğin geçerli olduğunu ancak sunucudan kaynaklanan bir problem sebebiyle gerçekleştirilemediği anlamına gelir.

HTTPS nedir?

HTTPS (Hyper Text Transfer Protocol Secure), HTTP’nin güvenli sürümüdür. HTTP’nin aksine veriler şifrelenerek aktarılır ve bu sayede güvenceye alınır. Bir siteye HTTPS ile erişilebilmesi için o sitenin SSL sertifikasına sahip olması gerekir. SSL sertifikasına sahip siteler tarayıcı üzerindeki URL bölümünde kilit simgesi ile gösterilir. Varsayılan HTTPS portu 443’tür.

SSL nedir?

SSL (Secure Sockets Layer), güvenli yuva katmanı anlamına gelir. Şifreleme için kullanılan bir protokoldür. SSL sertifikasına sahip olan sitelere HTTPS protokolü üzerinden erişilir ve şifreli veri transferi sağlanır. Günümüzde kullanılan TLS’nin de öncülüdür.

TLS nedir?

TLS (Transport Layer Security), taşıma katmanı güvenliği anlamına gelir. SSL gibi güvenlik amaçlı kullanılan bir protokoldür, iletilen verileri şifreleme ile transfer eder. TLS, aslında SSL’nin geliştirilmiş yeni versiyonudur. SSL 3.1 versiyonunu çıkarmak yerine, köklü bir değişikliğe gidilerek TLS 1.0 versiyonu çıkarılmıştır. En net tarifi ile TLS, SSL’nin yeni ismidir.

FTP nedir?
FTP (File Transfer Protocol), dosya aktarım protokolü, anlamına gelir. En eski protokollerden biridir ve adından da anlaşılacağı üzere dosya aktarımı için kullanılır. Bu aktarma işlemi iki taraflıdır. Yani hem gönderme hem alma şeklinde gerçekleşebilmektedir. Ayrıca FTP, 20 ve 21 numaralı portları kullanmaktadır.

Port nedir?

Port, bağlantı noktası anlamına gelir. Portlar işletim sistemleri tarafından yönetilir ve yazılım aracılığıyla belirlenir. Farklı veri türleri veya işlemler için farklı portlar tanımlanmasının sebebi, gelen bağlantı ayrımının kolayca yapılabilmesi içindir. En yaygın kullanılan portlar aşağıda sıralanmıştır.

  • 20-21 FTP ile dosya aktarımı için kullanılır.
  • 22 SSH ile güvenli bağlantı kurmak için kullanılır.
  • 25 SMTP ile e-posta transferi için kullanılır.
  • 53 DNS ile alan adının IP’ye dönüştürülmesini sağlamak için kullanılır.
  • 80 HTTP ile web üzerinden veri transferini sağlamak için kullanılır.
  • 123 NTP ile farklı bölgelerdeki bilgisayarlarının saatlerinin senkronize olmasını sağlar. Bu sayede şifreleme işlemi gerçekleşebilir.
  • 179 BGP ile ağ üzerindeki erişim için en uygun yol bulunur ve veri transferi hızlanmış olur.
  • 443 HTTP’nin güvenli versiyonu olan HTTPS bu portu kullanır ve bu sayede güvenli veri transferleri gerçekleşir.
  • 3389 RDP ile uzaktaki bir bilgisayarı yönetmek için kullanılır.

SMTP, IMAP ve POP3 nedir?

SMTP, POP3 ve IMAP e-posta göndermek için kullanılan protokollerdir. Kullanım amaçları ve aralarındaki farklar aşağıda sıralanmıştır.

  • SMTP (Simple Mail Transfer Protokol) Sadece mail göndermek için kullanılan protokoldür.
  • IMAP (Internet Mail Access Protocol) Gelen mailleri, sunucu üzerinden almak ve yönetmek için kullanılan protokoldür. SMTP ve IMAP birlikte kullanılabilir. Bu sayede hem mail göndermek hem de almak mümkün olur.
  • POP3 (Post Office Protocol v3) POP3 de mail almakla görevli bir protokoldür. Ancak IMAP’ten farklı olarak POP3 alınan maili, ana sunucudan siler ve sadece indirilen cihazda bulunmasını sağlar. IMAP ise sunucudaki kopyayı korur ve başka cihazlardan da aynı maillere erişilebilir.

VPN nedir?

VPN (Virtual Private Network), sanal özel ağ anlamına gelir. Uzaktaki bir sunucu veya bilgisayara bağlanarak, o bilgisayar üzerinden internete erişmeyi sağlar. Bu sayede kendi IP adresimiz yerine bağlanılan cihazın IP adresini kullanmış oluruz. VPN kullanmanın çeşitli sebepleri vardır. Bunlar arasında; İnternette anonim dolaşabilmek, Wi-Fi ağlarını güvenli bir şekilde kullanabilmek ve bir şirketin dahili ağına katılabilmek gibi sebepler sayılabilir. Ayrıca VPN ve Proxy kavramları benzer işlevler yerine getirdikleri için karıştırılabilmektedir. Her ikisi de IP gizleme işlemi yapmaktadır ancak Proxy verileri şifrelemediği için güvenli değildir. VPN, hem şifreleme hem de IP maskeleme yaptığı için daha güvenlidir.

Yorum Yap